صفحه برش و سایش
«آج سوهان چیست؟» جوابِ کوتاه: آج به دندانه‌های روی سطحِ سوهان می‌گویند؛ شکلِ آج و درشتیِ آن تعیین می‌کند سوهان چقدر براده برمی‌دارد و چه سطحی به جا می‌گذارد. سوهانِ یک‌آجه یک ردیف شیارِ مورب دارد و سطحِ صاف‌تری می‌دهد، دوآجه دو ردیف شیارِ متقاطع دارد و سریع‌تر می‌تراشد، و چوب‌سا دندانه‌های تکیِ برجسته دارد و مخصوصِ چوب است.
سوهان‌ها در دستهٔ سوهان فهرست شده‌اند.
انواع آج سوهان
| نوعِ آج | شکل | کاربرد |
|---|---|---|
| یک‌آجه (ساده) | یک ردیف شیارِ موربِ موازی | پرداخت، تیز کردنِ ارّه و تیغه، فلزِ نرم |
| دوآجه (صلیبی) | دو ردیف شیار که همدیگر را قطع می‌کنند | براده‌برداریِ سریع از آهن و فولاد؛ رایج‌ترین سوهانِ آهن |
| چوب‌سا | دندانه‌های تک و برجسته، مثلِ رنده | چوب، سُم، چرم و موادِ نرم |
| قوسی | دندانه‌های منحنی و درشت | آلومینیوم، سرب، بتونهٔ بدنهٔ خودرو |
سوهانِ دوآجه روی آلومینیوم زود پر می‌شود، چون برادهٔ نرم لای شیارها می‌چسبد. برای فلزِ نرم یک‌آجهٔ درشت یا قوسی بهتر است.
درشتیِ آج: خشن، متوسط، نرم
| درجه | نامِ رایج | کاربرد |
|---|---|---|
| درشت | خشن | برداشتنِ سریعِ حجمِ زیاد؛ سطحِ زبر |
| متوسط | نیم‌نرم | کارِ عمومی؛ بعد از خشن |
| ریز | نرم یا پرداخت | صاف کردنِ نهایی و اندازه کردنِ دقیق |
درشتیِ آج به طولِ سوهان هم بستگی دارد. سوهانِ ۱۲ اینچِ «نرم» دندانه‌های درشت‌تری از سوهانِ ۶ اینچِ «نرم» دارد. پس برای کارِ ظریف، هم آجِ ریز و هم سوهانِ کوتاه‌تر انتخاب کنید.
شکلِ مقطعِ سوهان
| شکل | کاربرد |
|---|---|
| تخت | سطحِ صاف و لبهٔ بیرونی |
| نیم‌گرد | همه‌کاره: طرفِ تخت برای سطح، طرفِ گرد برای قوسِ داخلی |
| گرد (دم‌موشی) | گشاد کردنِ سوراخ، قوسِ تنگ، تیز کردنِ زنجیرِ ارّه |
| سه‌گوش | گوشهٔ تیز، تیز کردنِ ارّهٔ دستی |
| چهارگوش | شیار و سوراخِ چهارگوش، جای خار |
| سوزنی | ستِ سوهان‌های ریز برای قالب، ساعت و کارِ دقیق |
طولِ سوهان بدونِ دنباله (قسمتی که داخلِ دسته می‌رود) و به اینچ گفته می‌شود: ۶، ۸، ۱۰ و ۱۲ اینچ رایج‌ترند. برای کارِ عمومیِ کارگاه سوهانِ ۸ یا ۱۰ اینچ مناسب است.
روشِ درستِ سوهان‌کاری
- قطعه را در گیره، نزدیکِ فک‌ها ببندید تا نلرزد.
- سوهان را بدونِ دسته به کار نبرید. دنبالهٔ تیز در صورتِ گیر کردن به کفِ دست فرو می‌رود.
- فقط در حرکتِ رو به جلو فشار بدهید و در برگشت سوهان را بلند کنید یا بدونِ فشار برگردانید. فشار در برگشت دندانه‌ها را کند می‌کند.
- از تمامِ طولِ سوهان استفاده کنید و آرام بکشید؛ حدودِ یک رفت‌وبرگشت در ثانیه.
- برای صافیِ نهایی سوهان را عرضی بگیرید و در امتدادِ کار بکشید.
نگهداریِ سوهان
- شیارهای پرشده را با برسِ سیمیِ مخصوص در جهتِ آج تمیز کنید.
- مالیدنِ گچ روی سوهان پیش از کار روی فلزِ نرم، چسبیدنِ براده را کم می‌کند.
- سوهان‌ها را روی هم نریزید؛ دندانه‌ها به هم می‌خورند و می‌شکنند.
- سوهانِ آهن را روغنی نکنید؛ روی کار سر می‌خورد.
- سوهان خیلی سخت و شکننده است؛ از آن به‌جای اهرم یا قلم استفاده نکنید.
سوهان‌های فروشگاه
| محصول | کاربرد |
|---|---|
| سوهان آهن ۳ عددی SET | ستِ پایه برای کارِ فلز |
| سوهان آهن ۵ عددی SET | ستِ کامل‌تر با مقطع‌های مختلف |
| سوهان چوب ۱۰ اینچ ساکاتا | فرم‌دادن و صاف‌کاریِ چوب |
پرسش‌های پرتکرار دربارهٔ آج سوهان
انواع آج سوهان کدام‌اند؟
یک‌آجه، دوآجه، چوب‌سا و قوسی. هرکدام در سه درشتیِ خشن، متوسط و نرم ساخته می‌شوند.
سوهان آج درشت چه کاربردی دارد؟
برای برداشتنِ سریعِ حجمِ زیادی از فلز یا چوب در مرحلهٔ اول؛ سطحِ زبری به جا می‌گذارد که با آجِ ریزتر صاف می‌شود.
سوهان چوب‌سا با سوهان آهن چه فرقی دارد؟
چوب‌سا دندانه‌های تک و برجسته دارد که الیافِ چوب را می‌کَند و پر نمی‌شود. سوهانِ آهن شیارهای ریزِ پیوسته دارد و روی چوب زود پر می‌شود.
برای آهن سوهانِ یک‌آجه بهتر است یا دوآجه؟
برای براده‌برداری دوآجه و برای پرداخت و تیز کردنِ لبه یک‌آجه.
سوهان دم‌موشی چیست؟
سوهانِ گردِ باریک که به سمتِ نوک نازک می‌شود؛ برای گشاد کردنِ سوراخ و قوس‌های تنگ.
چرا سوهان روی فلز سر می‌خورد و نمی‌برد؟
یا قطعه از سوهان سخت‌تر است (مثلِ فولادِ آب‌دیده)، یا دندانه‌ها کند یا پر از براده شده‌اند.
سوهان با سنگ نفت فرق دارد؟
بله. سوهان با دندانهٔ فولادی براده برمی‌دارد و سنگ نفت سنگِ ساینده برای تیز کردنِ لبهٔ چاقو و تیغه است.
راهنماهای مرتبط
برای تبدیلِ طولِ سوهان هر اینچ چند سانت است و برای پخ‌زدنِ لبهٔ سوراخ مته خزینه چیست را ببینید. همهٔ راهنماها در صفحهٔ ابزار آلات جمع شده‌اند.