«گام پیچ M8 چند است؟» جوابِ کوتاه: ۱٫۲۵ میلیمتر در پیچِ معمولی (دندهدرشت) و ۱ میلیمتر در دندهریز. گامِ M6 برابرِ ۱، گامِ M10 برابرِ ۱٫۵ و گامِ M12 برابرِ ۱٫۷۵ میلیمتر است. گام یعنی فاصلهٔ نوکِ یک دندانه تا نوکِ دندانهٔ بعدی. جدولِ کاملِ M3 تا M24 در ادامه آمده است.
این جدول کنارِ جدول سایز آچار و پیچ کامل میشود: آن جدول میگوید چه آچاری لازم است و این جدول میگوید چه مهرهای روی پیچ میرود.
جدولِ گامِ پیچِ متریک
| پیچ | گامِ دندهدرشت (استاندارد) | گامهای دندهریزِ رایج |
|---|---|---|
| M3 | ۰٫۵ | ۰٫۳۵ |
| M4 | ۰٫۷ | ۰٫۵ |
| M5 | ۰٫۸ | ۰٫۵ |
| M6 | ۱ | ۰٫۷۵ |
| M8 | ۱٫۲۵ | ۱ |
| M10 | ۱٫۵ | ۱٫۲۵ و ۱ |
| M12 | ۱٫۷۵ | ۱٫۵ و ۱٫۲۵ |
| M14 | ۲ | ۱٫۵ |
| M16 | ۲ | ۱٫۵ |
| M18 | ۲٫۵ | ۲ و ۱٫۵ |
| M20 | ۲٫۵ | ۲ و ۱٫۵ |
| M22 | ۲٫۵ | ۲ و ۱٫۵ |
| M24 | ۳ | ۲ |
اگر روی پیچ یا در نقشه فقط نوشته باشد M10، یعنی گامِ دندهدرشت (۱٫۵). گامِ دندهریز همیشه صریح نوشته میشود، مثلِ M10×1٫۲۵.
نوشتهای مثلِ M10×1٫۲۵×50 را چطور بخوانم؟
- M10: رزوهٔ متریک با قطرِ ۱۰ میلیمتر.
- ۱٫۲۵: گامِ رزوه به میلیمتر (اینجا دندهریز).
- ۵۰: طولِ پیچ به میلیمتر، از زیرِ سر تا انتها.
وقتی فقط دو عدد نوشته شده باشد، مثلِ M8×40، عددِ دوم طول است نه گام.
پیچِ دندهریز بهتر است یا دندهدرشت؟
| ویژگی | دندهدرشت | دندهریز |
|---|---|---|
| سرعتِ بستن | سریعتر | کندتر |
| مقاومت در برابرِ لرزش | کمتر | بیشتر؛ دیرتر شل میشود |
| مقاومتِ کششی | کمی کمتر | کمی بیشتر (مغزیِ پیچ کلفتتر است) |
| حساسیت به کثیفی و ضربه | کم | زیاد؛ رزوه زودتر آسیب میبیند |
| رزوه در آلومینیوم و چدن | مناسبتر | زودتر هرز میشود |
| کاربردِ رایج | ساختمان، سازه و کارِ عمومی | خودرو، قطعاتِ تنظیمی و جای پرلرزش |
نکتهٔ مهم: پیچ و مهره باید همگام باشند. مهرهٔ دندهدرشت روی پیچِ دندهریز یکی دو دور میرود و بعد گیر میکند؛ اگر با آچار زور بدهید، هر دو رزوه خراب میشود.
گامِ پیچ را چطور اندازه بگیرم؟
- با شابلونِ رزوه (گامسنج): تیغهها را یکییکی روی رزوه بگذارید؛ تیغهای که بدونِ نور و لقی روی دندانهها بنشیند، گامِ پیچ است.
- با کولیس: فاصلهٔ ده دندانه را اندازه بگیرید و بر ده تقسیم کنید. مثلاً اگر ده دندانه ۱۲٫۵ میلیمتر بود، گام ۱٫۲۵ است.
- با پیچِ معلوم: یک پیچِ همقطر با گامِ معلوم را کنارش بگذارید؛ اگر دندانهها کامل در هم قفل شدند، همگاماند.
- اگر عدد رُند درنیامد، رزوه احتمالاً اینچی است و باید تعدادِ دندانه در یک اینچ را شمرد.
گامِ پیچهای اینچی
در پیچِ اینچی بهجای گام، تعدادِ دندانه در هر اینچ (TPI) نوشته میشود؛ عددِ بزرگتر یعنی دندانهٔ ریزتر.
| قطرِ پیچ | دندهدرشت (UNC) | دندهریز (UNF) |
|---|---|---|
| ۱/۴ اینچ | ۲۰ دندانه | ۲۸ دندانه |
| ۵/۱۶ اینچ | ۱۸ | ۲۴ |
| ۳/۸ اینچ | ۱۶ | ۲۴ |
| ۷/۱۶ اینچ | ۱۴ | ۲۰ |
| ۱/۲ اینچ | ۱۳ | ۲۰ |
| ۵/۸ اینچ | ۱۱ | ۱۸ |
| ۳/۴ اینچ | ۱۰ | ۱۶ |
آچارِ مناسبِ این پیچها در جدول تبدیل آچار اینچی به میلیمتری آمده است.
چند گامِ پرکاربرد در خودرو
- شمعِ خودرو: بیشترِ شمعها رزوهٔ M14×1٫۲۵ دارند. بکسِ مناسبش در مقالهٔ بکس شمع چند است آمده است.
- پیچ و مهرهٔ چرخِ سواری: بسته به خودرو معمولاً M12×1٫۲۵ یا M12×1٫۵؛ این دو بهجای هم بسته نمیشوند.
- پیچهای بدنه و موتور: بیشتر M6×1، M8×1٫۲۵ و M10×1٫۲۵.
ابزارِ اندازهگیری و ترمیمِ رزوه در فروشگاه
| محصول یا دسته | کاربرد |
|---|---|
| کولیس | اندازهگیریِ قطرِ پیچ و فاصلهٔ دندانهها |
| کیت فنر و قلاویز ترمیم رزوه ۱۳۱ پارچه AST TOOL | برگرداندنِ رزوهٔ هرزشده به سایزِ اول |
| حدیده و قلاویز | ساختن و تمیز کردنِ رزوه |
| ست آچار یکسر ۲۱ پارچه YOFE سایز ۶ تا ۳۲ | آچارِ همهٔ پیچهای M4 تا M20 |
| ترکمتر جغجغهای صنعتی ۲۸ تا ۲۱۰ نیوتن تاپکس | سفت کردنِ پیچ با گشتاورِ دقیق |
پرسشهای پرتکرار دربارهٔ گام پیچ
گام پیچ M8 چند است؟
۱٫۲۵ میلیمتر در دندهدرشت و ۱ میلیمتر در دندهریز.
گام پیچ M10 چند است؟
۱٫۵ میلیمتر در دندهدرشت؛ دندهریزِ رایجِ آن ۱٫۲۵ و ۱ میلیمتر است.
گام پیچ M12 چند است؟
۱٫۷۵ میلیمتر در دندهدرشت؛ دندهریزِ رایجِ آن ۱٫۵ و ۱٫۲۵ میلیمتر است.
گام پیچ M16 و M20 چند است؟
گامِ دندهدرشتِ M16 برابرِ ۲ و M20 برابرِ ۲٫۵ میلیمتر است؛ دندهریزِ رایجِ هر دو ۱٫۵ میلیمتر است.
گام پیچ M6 و M4 چند است؟
گامِ M6 برابرِ ۱ میلیمتر و گامِ M4 برابرِ ۰٫۷ میلیمتر است.
گام پیچ چیست؟
گام فاصلهٔ دو دندانهٔ کنارِ همِ رزوه به میلیمتر است. پیچ با هر دورِ کامل به اندازهٔ یک گام جلو میرود.
تفاوت پیچ دندهریز و دندهدرشت چیست؟
در قطرِ یکسان، دندهریز دندانههای نزدیکتر و کمعمقتری دارد؛ در برابرِ لرزش دیرتر شل میشود و کمی محکمتر است، اما کندتر بسته میشود و رزوهاش حساستر است. دندهدرشت برای کارِ عمومی استاندارد است.
برای قلاویز زدن چه متهای لازم است؟
قطرِ پیچ منهای گام. مثلاً M8 با گامِ ۱٫۲۵ متهٔ ۶٫۸ میخواهد. جدولِ کامل در مقالهٔ سایز مته قلاویز آمده است.
خرید ابزار از جهانخواهان
آچارها در آچار تخت و رینگی و ابزارِ رزوه در حدیده و قلاویز فهرست شدهاند. جدولهای مرتبط: جدول سایز مته قلاویز، گرید پیچ ۸٫۸ یعنی چه و جدول گشتاور پیچ. همهٔ راهنماها در صفحهٔ ابزار آلات است.
منابع فنی و محدودهٔ استفاده
نامگذاری، گام و تلرانس رزوههای متریک باید با استاندارد و نقشهٔ قطعه تطبیق داده شود. ISO 965-1 اصول و دادههای پایهٔ رزوههای متریک عمومی را مشخص میکند.
صفحه برش و سایش