صفحه برش و سایش
«آچار شلاقی چیست؟» جوابِ کوتاه: آچار شلاقی یا آچار لوله‌گیر آچاری با دو فکِ دندانه‌دار است که فکِ بالاییِ آن کمی لق است؛ وقتی دسته را می‌کشید، فک‌ها خودبه‌خود روی لوله سفت‌تر می‌شوند و جسمِ گرد را بدونِ لیز خوردن می‌چرخانند. برای باز و بسته کردنِ لولهٔ فلزی، مغزی، بوشن و اتصالاتِ رزوه‌ای در تأسیسات به کار می‌رود. روی مهرهٔ شش‌گوش و شیرآلاتِ آب‌کاری‌شده نباید استفاده شود، چون دندانه‌ها سطح را زخمی می‌کنند.
این ابزار در دستهٔ آچار شلاقی فهرست شده است.
آچار شلاقی چطور لوله را می‌گیرد؟
فکِ پایین ثابت و جزئی از دسته است. فکِ بالا (فکِ قلابی) با یک مهرهٔ تنظیم بالا و پایین می‌رود و عمداً کمی بازی دارد. وقتی دسته را در جهتِ دهانهٔ فک می‌کشید، فکِ بالا روی لوله می‌غلتد و دندانه‌ها عمیق‌تر گاز می‌گیرند؛ هرچه بیشتر زور بدهید محکم‌تر می‌گیرد. در جهتِ مخالف فک آزاد می‌شود و آچار مثلِ جغجغه برمی‌گردد.
آچار شلاقی فقط در یک جهت کار می‌کند. دهانهٔ فک باید رو به جهتی باشد که دسته را می‌کشید؛ یعنی فشار روی فکِ پایین (پاشنه) بیاید. اگر برعکس بگیرید آچار لیز می‌خورد.
جدولِ سایزِ آچار شلاقی
سایزِ آچار طولِ کلِ آن به اینچ است. ظرفیتِ اسمی بزرگ‌ترین لوله‌ای است که فک دورِ آن باز می‌شود؛ برای کارِ راحت یک سایز بزرگ‌تر بردارید.
| سایزِ آچار | طولِ حدودی | حداکثرِ لوله (اسمی) | کاربردِ رایج |
|---|---|---|---|
| ۸ اینچ | ۲۰ سانتی‌متر | ۱ اینچ | جای تنگ، لولهٔ نیم و سه‌چهارم |
| ۱۰ اینچ | ۲۵ سانتی‌متر | ۱٫۵ اینچ | لوله‌کشیِ خانگی |
| ۱۲ اینچ | ۳۰ سانتی‌متر | ۲ اینچ | همه‌کارهٔ خانه و تعمیرات |
| ۱۴ اینچ | ۳۵ سانتی‌متر | ۲ اینچ | تأسیساتِ ساختمان؛ پرمصرف‌ترینِ لوله‌کش |
| ۱۸ اینچ | ۴۵ سانتی‌متر | ۲٫۵ اینچ | لولهٔ ۱ تا ۲ اینچ، اتصالاتِ سفت |
| ۲۴ اینچ | ۶۰ سانتی‌متر | ۳ اینچ | موتورخانه، لولهٔ قطور |
| ۳۶ اینچ | ۹۰ سانتی‌متر | ۵ اینچ | صنعتی |
انواع آچار لوله‌گیر
| نوع | ویژگی | کاربرد |
|---|---|---|
| شلاقیِ معمولی (یک‌دسته) | بدنهٔ چدنی یا فولادی، مهرهٔ تنظیم | کارِ عمومیِ لوله |
| آلومینیومی | تا حدودِ ۴۰ درصد سبک‌تر | کارِ بالای سر و سایزهای بزرگ |
| دودسته (سوئدی، کلاغیِ لوله) | دو دستهٔ بلند مثلِ انبر، فکِ ۴۵ یا ۹۰ درجه | جای تنگ، کنارِ دیوار |
| زنجیری | زنجیر دورِ لوله می‌پیچد | لولهٔ قطور و جای بدونِ فضای چرخش |
| تسمه‌ای | تسمهٔ پارچه‌ای یا لاستیکی | لولهٔ کروم و پلاستیکی بدونِ زخم |
روشِ درستِ کار
- مهره را بچرخانید تا لوله وسطِ فک‌ها بنشیند و بینِ پشتِ لوله و گلوگاهِ فکِ بالا حدودِ یک سانتی‌متر فاصله بماند. اگر لوله به تهِ فک بچسبد، فک نمی‌تواند بغلتد و نمی‌گیرد.
- دهانهٔ فک را رو به جهتِ چرخش بگذارید.
- دسته را بکشید، هل ندهید؛ اگر آچار دربرود، دستتان به دیوار نمی‌خورد.
- برای باز کردنِ اتصال دو آچار لازم است: یکی لوله یا اتصالِ ثابت را نگه می‌دارد و دیگری می‌چرخاند؛ وگرنه زور به اتصالِ بعدی منتقل می‌شود و جای دیگری نشتی می‌دهد.
- لوله روی دسته نیندازید. اهرمِ اضافه فک را می‌شکند یا دسته را خم می‌کند؛ آچارِ بزرگ‌تر بردارید.
- دندانه‌ها را با برسِ سیمی تمیز نگه دارید؛ دندانهٔ پر از رنگ و چربی لیز می‌خورد.
- مهرهٔ تنظیم و فنر را گاهی روغن بزنید.
- آچاری که دندانه‌اش صاف شده یا فکش ترک دارد دیگر ایمن نیست؛ فکِ یدکی برای بسیاری از مدل‌ها هست.
- با آچار شلاقی چکش‌کاری نکنید و روی آن ضربه نزنید.
آچار شلاقی یا آچار فرانسه؟
| ویژگی | آچار شلاقی | آچار فرانسه |
|---|---|---|
| فک | دندانه‌دار و خودسفت‌شو | صاف و موازی |
| مناسب برای | جسمِ گرد: لوله، مغزی، میله | مهره و پیچِ شش‌گوش و چهارگوش |
| اثر روی قطعه | جای دندانه می‌ماند | زخم نمی‌کند |
آچارهای شلاقیِ فروشگاه
| محصول | سایز | مشخصاتِ اعلام‌شده |
|---|---|---|
| آچار شلاقی ۱۲ اینچ سالی | ۱۲ اینچ | فکِ دندانه‌دار، برای لوله‌کشی و تأسیسات |
| آچار شلاقی ۱۲ اینچ لیوکس | ۱۲ اینچ | فکِ دندانه‌دار |
| آچار شلاقی ۱۸ اینچ لیوکس | ۱۸ اینچ | برای کارِ سنگین‌تر |
پرسش‌های پرتکرار دربارهٔ آچار شلاقی
آچار شلاقی برای چیست؟
گرفتن و چرخاندنِ لوله و اتصالاتِ گردِ فلزی در لوله‌کشیِ آب، گاز و تأسیسات.
چرا به آن شلاقی می‌گویند؟
به‌خاطرِ فکِ بالاییِ لق و حرکتِ رفت‌وبرگشتیِ آن؛ نامِ دیگرش آچار لوله‌گیر است.
آچار شلاقی ۱۲ اینچ تا چه لوله‌ای را می‌گیرد؟
فکش تا لولهٔ ۲ اینچ باز می‌شود؛ برای کارِ راحت روی لولهٔ نیم تا یک‌وربع اینچ مناسب است.
با آچار شلاقی می‌شود مهره باز کرد؟
در ناچاری بله، ولی گوشه‌های مهره را می‌خورد. آچارِ هم‌سایز یا آچار فرانسه درست است.
آچار شلاقی چرا لیز می‌خورد؟
برعکس گرفته‌اید، لوله به تهِ فک چسبیده، دندانه‌ها صاف یا کثیف شده، یا سایزِ آچار برای لوله کوچک است.
برای لوله‌کشیِ خانه چه سایزی بخرم؟
یک ۱۲ یا ۱۴ اینچ؛ اگر دو آچار می‌خرید، ۱۰ و ۱۴ اینچ ترکیبِ خوبی است.
آچار شلاقی برای لوله پلیمری مناسب است؟
نه. دندانه لولهٔ پلاستیکی را زخمی و له می‌کند؛ آچارِ تسمه‌ای یا دست کافی است.
راهنماهای مرتبط
برای همهٔ آچارها انواع آچار و کاربرد آن‌ها، برای آچار فرانسه آچار فرانسه چیست، برای انبرِ قابلِ تنظیم انبر کلاغی، برای سایزِ لوله جدول سایز لوله و برای برشِ لولهٔ پلاستیکی قیچی لوله بر را ببینید. همهٔ راهنماها در صفحهٔ ابزار آلات جمع شده‌اند.