صفحه برش و سایش
«حدیده چیست؟» جوابِ کوتاه: حدیده ابزاری است که روی میله یا لوله رزوهٔ بیرونی (دندهٔ پیچ) می‌تراشد. جفتِ آن قلاویز است که داخلِ سوراخ رزوهٔ داخلی (دندهٔ مهره) می‌سازد. پس با حدیده پیچ می‌سازید و با قلاویز جای پیچ. هر دو معمولاً در یک ست با دستهٔ مخصوص فروخته می‌شوند و برای ساختنِ رزوهٔ تازه یا ترمیمِ رزوهٔ خراب به کار می‌روند.
این ابزارها در دستهٔ حدیده و قلاویز فهرست شده‌اند.
حدیده و قلاویز چه فرقی دارند؟
| ویژگی | حدیده | قلاویز |
|---|---|---|
| رزوه | بیرونی؛ روی میله، پیچ و لوله | داخلی؛ درونِ سوراخ |
| شکل | قرصِ گرد یا شش‌گوش با سوراخِ دندانه‌دار | میله‌ای شبیهِ پیچ با چند شیارِ طولی |
| دسته | دستهٔ حدیده (قاب‌دار با پیچِ نگه‌دارنده) | دستهٔ قلاویز (دو بازو با فکِ چهارگوش) |
| پیش‌نیاز | میله‌ای با قطرِ درست و سرِ پخ‌خورده | سوراخی با متهٔ درست |
قلاویزِ دستی معمولاً سه‌تایی است: پیش‌رو، میان‌رو و پس‌رو. اولی نوکِ مخروطیِ بلند دارد و رزوه را شروع می‌کند، و آخری رزوه را تا تهِ سوراخِ بن‌بست کامل می‌کند.
جدولِ متهٔ قلاویز برای رزوهٔ متریک
قاعدهٔ سریع: قطرِ متهٔ قلاویز = قطرِ پیچ منهای گامِ رزوه. برای M8 با گامِ ۱٫۲۵ می‌شود ۸ − ۱٫۲۵ = ۶٫۷۵، یعنی متهٔ ۶٫۸.
| رزوه | گامِ استاندارد | متهٔ قلاویز (میلی‌متر) |
|---|---|---|
| M3 | ۰٫۵ | ۲٫۵ |
| M4 | ۰٫۷ | ۳٫۳ |
| M5 | ۰٫۸ | ۴٫۲ |
| M6 | ۱ | ۵ |
| M8 | ۱٫۲۵ | ۶٫۸ |
| M10 | ۱٫۵ | ۸٫۵ |
| M12 | ۱٫۷۵ | ۱۰٫۲ |
سوراخِ کوچک‌تر از این عدد قلاویز را می‌شکند و سوراخِ بزرگ‌تر رزوهٔ کم‌عمق و ضعیف می‌دهد. برای حدیده، قطرِ میله باید حدودِ ۰٫۱ تا ۰٫۲ میلی‌متر از قطرِ اسمیِ پیچ کمتر باشد؛ مثلاً برای M8 میلهٔ ۷٫۸ تا ۷٫۹.
انواع حدیده
| نوع | کاربرد |
|---|---|
| حدیدهٔ دستیِ گرد (ستِ حدیده و قلاویز) | پیچ و میلهٔ متریک در کارگاه و تعمیرگاه |
| حدیدهٔ لوله (دستی یا جغجغه‌ای) | دنده کردنِ سرِ لولهٔ آهنی و گالوانیزه در تأسیسات |
| حدیدهٔ برقی | دنده کردنِ سریعِ لوله در کارِ پرتعداد |
| حدیده و قلاویزِ لولهٔ پلاستیکی (سرِ دریلی) | ساختن یا تمیز کردنِ رزوهٔ اتصالاتِ PVC و PPR با دریل |
رزوهٔ لوله با رزوهٔ پیچِ متریک فرق دارد: به اینچ نام‌گذاری می‌شود (۱/۲، ۳/۴، ۱ اینچ) و معمولاً مخروطی است تا آب‌بند شود. حدیدهٔ پیچ به کارِ لوله نمی‌آید.
روشِ قلاویززنی و حدیده‌کاری
- سوراخ را با متهٔ جدول بزنید و لبه‌اش را کمی پخ بزنید. برای حدیده، سرِ میله را با سوهان یا سنگ مخروطی کنید.
- روغنِ برش بزنید. روی چدن و برنج می‌توان خشک کار کرد.
- ابزار را کاملاً عمود شروع کنید. رزوهٔ کج بعداً درست نمی‌شود.
- نیم‌دور جلو، یک‌چهارم دور عقب. برگشت به عقب براده را می‌شکند و از گیر کردن جلوگیری می‌کند.
- اگر سفت شد زور نزنید؛ بیرون بیاورید، براده را پاک کنید، روغن بزنید و ادامه دهید.
- در سوراخِ بن‌بست هر چند دور قلاویز را بیرون بکشید تا برادهٔ تهِ سوراخ خالی شود.
قلاویز بسیار سخت و شکننده است. قلاویزِ شکسته در سوراخ را به‌سختی می‌شود درآورد؛ پس فشارِ جانبی ندهید و دسته را با دو دست و یکنواخت بچرخانید.
حدیده و قلاویز در فروشگاه
| محصول | مشخصاتِ اعلام‌شده |
|---|---|
| قلاویز لوله GONGJU سایز ۱/۲ اینچ | سرِ دریلی؛ رزوهٔ داخلیِ لولهٔ PVC و PPR |
| ست حدیده و قلاویز ۱۲ پارچه اکو | متریک، سایزِ ۶ تا ۱۲ میلی‌متر، جعبهٔ فلزی |
| ست حدیده و قلاویز ۱۶ پارچه اکو | متریک، سایزِ ۳ تا ۱۲ میلی‌متر |
| ست حدیده و قلاویز ۲۰ پارچه اکو | متریک، سایزِ ۳ تا ۱۲ میلی‌متر، فولادِ آلیاژیِ سخت‌کاری‌شده |
پرسش‌های پرتکرار دربارهٔ حدیده و قلاویز
حدیده چیست و چه کاربردی دارد؟
ابزارِ ساختنِ رزوهٔ بیرونی روی میله، پیچ و لوله؛ برای ساختِ پیچِ سفارشی، بلند کردنِ رزوه و ترمیمِ دندهٔ خراب.
فرق حدیده و قلاویز چیست؟
حدیده رزوهٔ بیرونی می‌سازد (پیچ) و قلاویز رزوهٔ داخلی (مهره و سوراخ).
برای قلاویز M6 مته چند بزنم؟
متهٔ ۵ میلی‌متر.
برای قلاویز M8 و M10 مته چند لازم است؟
برای M8 متهٔ ۶٫۸ و برای M10 متهٔ ۸٫۵ میلی‌متر.
حدیده لوله چیست؟
حدیده‌ای با پارچه‌های اینچی و مخروطی که سرِ لولهٔ فلزی را برای بستنِ زانو، سه‌راه و بوشن دنده می‌کند.
قلاویز لولهٔ سرِ دریلی برای چیست؟
برای باز کردن و تمیز کردنِ رزوهٔ داخلیِ اتصالاتِ پلاستیکی، مثلاً وقتی تکهٔ شکستهٔ شیر یا مغزی داخلِ زانوی دیواری مانده است.
با حدیده می‌شود رزوهٔ خراب را درست کرد؟
بله؛ اگر چند دنده له شده باشد، حدیدهٔ هم‌سایز را با روغن روی پیچ بچرخانید تا دنده‌ها دوباره شکل بگیرند.
راهنماهای مرتبط
برای سایزِ مته جدول سایز مته، برای سوراخ‌کاریِ فولادِ سخت مته کبالت چیست و برای سایزِ آچارِ پیچ‌ها جدول سایز آچار آلن را ببینید. همهٔ راهنماها در صفحهٔ ابزار آلات جمع شده‌اند.