صفحه برش و سایش
«مته کبالت چیست؟» جوابِ کوتاه: مته کبالت متهٔ آهنی است که در آلیاژِ فولادِ تندبُرِ آن ۵ تا ۸ درصد کبالت ریخته‌اند تا در گرمای زیاد سختی‌اش را از دست ندهد. برای همین استیل (فولادِ ضدزنگ)، چدن و فولادِ سخت را سوراخ می‌کند؛ کاری که متهٔ آهنِ معمولی در آن زود کند می‌شود و می‌سوزد. روی بدنهٔ آن معمولاً HSS-Co یا M35 نوشته شده است.
مته‌ها در دستهٔ مته فهرست شده‌اند.
کبالت چه کاری می‌کند؟
هنگامِ سوراخ‌کاریِ استیل، لبهٔ مته خیلی داغ می‌شود. فولادِ تندبُرِ معمولی (HSS) در این دما نرم می‌شود و لبه‌اش از بین می‌رود. کبالت «سختی در گرما» را بالا می‌برد؛ یعنی لبه در دمای بالاتر هم تیز می‌ماند.
نکتهٔ مهم: کبالت روکش نیست و در تمامِ بدنهٔ مته هست. برای همین متهٔ کبالت را می‌توان بارها تیز کرد و خاصیتش از بین نمی‌رود؛ برخلافِ متهٔ طلاییِ روکش‌دار (تیتانیوم) که با اولین تیز کردن روکشِ لبه‌اش می‌رود.
مته کبالت ۵ درصد و ۸ درصد
| نوع | نامِ آلیاژ | ویژگی | کاربرد |
|---|---|---|---|
| HSS معمولی | M2 | بدونِ کبالت؛ چقرمه و ارزان‌تر | آهنِ نرم، آلومینیوم، چوب، پلاستیک |
| کبالت ۵ درصد | M35 یا HSS-Co5 | تعادلِ خوب بینِ سختی و چقرمگی | استیل، چدن، فولادِ آلیاژی؛ انتخابِ معمولِ کارگاه |
| کبالت ۸ درصد | M42 یا HSS-Co8 | سخت‌تر و مقاوم‌تر به گرما، ولی شکننده‌تر | فولادِ خیلی سخت، کارِ تولیدی با دستگاهِ ثابت |
سخت‌تر یعنی شکننده‌تر. متهٔ کبالتِ نازک با دریلِ دستی و فشارِ کج راحت می‌شکند. اگر با دست کار می‌کنید ۵ درصد انتخابِ امن‌تری است؛ ۸ درصد بیشتر برای دریلِ ستونی و دستگاه است.
مته کبالت را چطور بشناسم؟
- نوشتهٔ روی ساقه: HSS-Co، HSS-E، Co5، Co8، M35 یا M42.
- رنگ: معمولاً برنزی یا زردِ مات و یکدست، نه طلاییِ براق. رنگ به‌تنهایی دلیل نیست؛ نوشته را ملاک بگیرید.
- زاویهٔ نوک: اغلب ۱۳۵ درجه با نوکِ «اسپلیت»، که روی سطحِ سخت سر نمی‌خورد و فشارِ کمتری می‌خواهد.
دورِ مناسب برای سوراخ‌کاریِ استیل
بیشترِ مته‌های کبالت نه به‌خاطرِ جنس، بلکه به‌خاطرِ دورِ زیاد می‌سوزند. استیل دورِ کم و فشارِ زیاد می‌خواهد.
| قطرِ مته | دورِ حدودی در استیل | دورِ حدودی در آهنِ معمولی |
|---|---|---|
| ۳ میلی‌متر | ۱۰۰۰ دور در دقیقه | ۲۵۰۰ |
| ۵ میلی‌متر | ۶۰۰ | ۱۵۰۰ |
| ۸ میلی‌متر | ۴۰۰ | ۱۰۰۰ |
| ۱۰ میلی‌متر | ۳۰۰ | ۸۰۰ |
| ۱۲ میلی‌متر | ۲۵۰ | ۶۵۰ |
- جای سوراخ را سنبه‌نشان بزنید.
- دورِ کم و فشارِ یکنواخت و محکم. مته باید براده بدهد؛ اگر فقط می‌ساید و جیغ می‌زند، استیل زیرِ آن سخت‌تر می‌شود.
- روغنِ برش یا دست‌کم روغنِ موتور بزنید و هر چند ثانیه تکرار کنید.
- برای سوراخِ بالای ۸ میلی‌متر، اول با متهٔ ۴ یا ۵ پیش‌سوراخ بزنید.
- وسطِ کار نایستید و مته را روی کار نچرخانید؛ اگر باید بایستید، مته را کامل بیرون بکشید.
مته‌های کبالتِ فروشگاه
مته‌های کبالتِ برندِ ارکو از نوعِ کبالت ۵ درصد هستند؛ همان ردهٔ M35 که برای کار با دریلِ دستی روی استیل انتخابِ امن‌تری است. این سایزها در فروشگاه فهرست شده‌اند:
| محصول | کاربردِ رایج |
|---|---|
| مته ۱ کبالت ارکو و مته ۱٫۵ کبالت ارکو | سوراخِ ریز و پیش‌سوراخ |
| مته ۲ کبالت ارکو و مته ۲٫۵ کبالت ارکو | پیش‌سوراخِ قلاویزِ M3 و پرچِ ریز |
| مته ۳ کبالت ارکو | پیش‌سوراخ در ورقِ استیل |
| مته ۵ کبالت ارکو | قلاویزِ M6، پرچِ ۴٫۸ |
| مته ۱۲ کبالت ارکو | سوراخِ درشت با دریلِ ستونی یا گیربکسی |
پرسش‌های پرتکرار دربارهٔ مته کبالت
مته کبالت برای چیست؟
برای سوراخ کردنِ استیل، چدن، فولادِ آلیاژی و هر فلزی که متهٔ آهنِ معمولی در آن زود کند می‌شود.
مته کبالت‌دار یعنی چه؟
یعنی در آلیاژِ فولادِ مته ۵ تا ۸ درصد کبالت هست تا در گرما سخت بماند. کبالت در کلِ بدنه است، نه فقط روی سطح.
مته کبالت ۵ درصد بهتر است یا ۸ درصد؟
۸ درصد سخت‌تر و ۵ درصد چقرمه‌تر است. برای دریلِ دستی ۵ درصد و برای دستگاهِ ثابت و فولادِ خیلی سخت ۸ درصد.
مته کبالت ارکو چند درصد کبالت دارد؟
مته‌های کبالتِ ارکو ۵ درصد کبالت دارند.
مته کبالت بتن و دیوار را سوراخ می‌کند؟
نه. متهٔ کبالت متهٔ فلز است؛ برای دیوار متهٔ الماسه و برای گرانیت و سرامیک متهٔ مخصوص لازم است.
مته کبالت بهتر است یا تیتانیوم؟
تیتانیوم روکشی روی متهٔ معمولی است و با تیز کردن از بین می‌رود. کبالت آلیاژِ خودِ مته است و برای استیل دوامِ بیشتری دارد.
چرا مته کبالت در استیل سوخت؟
تقریباً همیشه به‌خاطرِ دورِ زیاد، فشارِ کم و نبودِ روغن. دور را کم کنید، محکم فشار بدهید و روغن بزنید.
مته کبالت را می‌شود تیز کرد؟
بله؛ با سنگِ مناسب و حفظِ زاویهٔ ۱۳۵ درجه. چون کبالت در کلِ آلیاژ هست، خاصیتِ مته بعد از تیز کردن می‌ماند.
راهنماهای مرتبط
برای سایزِ مته‌ها جدول سایز مته، برای سنگ و سرامیک مته گرانیت، برای پخ‌زدنِ لبهٔ سوراخ مته خزینه چیست و برای رزوه کردنِ سوراخ حدیده و قلاویز را ببینید. همهٔ راهنماها در صفحهٔ ابزار آلات جمع شده‌اند.