صفحه برش و سایش
«دور دریل برای هر مته چقدر باشد؟» جوابِ کوتاه: هرچه مته بزرگ‌تر و جنسِ کار سخت‌تر باشد، دور باید کمتر شود. برای آهنِ معمولی با متهٔ HSS: متهٔ ۳ حدودِ ۲۵۰۰ دور در دقیقه، متهٔ ۶ حدودِ ۱۳۰۰، متهٔ ۱۰ حدودِ ۸۰۰ و متهٔ ۱۳ حدودِ ۶۰۰. برای استیل این عددها را کمتر از نصف کنید و برای آلومینیوم و چوب تا دو برابر بالا ببرید.
مته‌ها در دستهٔ مته فهرست شده‌اند.
جدولِ دورِ مته (دور در دقیقه)
| قطرِ مته | آهن و فولادِ نرم | استیل (ضدزنگ) | آلومینیوم و برنج | چوب |
|---|---|---|---|---|
| ۲ میلی‌متر | ۴۰۰۰ | ۱۶۰۰ | حداکثرِ دورِ دریل | حداکثرِ دورِ دریل |
| ۳ | ۲۵۰۰ | ۱۰۰۰ | حداکثرِ دورِ دریل | ۳۰۰۰ |
| ۴ | ۲۰۰۰ | ۸۰۰ | ۳۰۰۰ | ۳۰۰۰ |
| ۵ | ۱۶۰۰ | ۶۰۰ | ۳۰۰۰ | ۲۵۰۰ |
| ۶ | ۱۳۰۰ | ۵۰۰ | ۲۸۰۰ | ۲۵۰۰ |
| ۸ | ۱۰۰۰ | ۴۰۰ | ۲۰۰۰ | ۲۰۰۰ |
| ۱۰ | ۸۰۰ | ۳۰۰ | ۱۶۰۰ | ۱۵۰۰ |
| ۱۲ و ۱۳ | ۶۰۰ | ۲۵۰ | ۱۳۰۰ | ۱۲۰۰ |
| ۱۶ | ۵۰۰ | ۲۰۰ | ۱۰۰۰ | ۱۰۰۰ |
| ۲۰ | ۴۰۰ | ۱۶۰ | ۸۰۰ | ۷۰۰ |
این عددها برای متهٔ HSSِ تیز و با خنک‌کاری است و نقطهٔ شروع به شمار می‌رود. اگر مطمئن نیستید، دورِ کمتر را انتخاب کنید؛ دورِ کم فقط کار را کندتر می‌کند، ولی دورِ زیاد لبهٔ مته را می‌سوزاند.
این عددها از کجا می‌آید؟
هر جنس یک «سرعتِ برشِ» مناسب دارد؛ یعنی سرعتی که لبهٔ مته باید روی کار حرکت کند. فرمولِ تبدیلِ آن به دور:
دور در دقیقه = سرعتِ برش (متر بر دقیقه) × ۳۲۰ ÷ قطرِ مته (میلی‌متر)
| جنسِ کار | سرعتِ برش برای متهٔ HSS |
|---|---|
| فولادِ نرم و آهنِ ساختمانی | ۲۰ تا ۲۵ متر بر دقیقه |
| استیلِ ضدزنگ | ۸ تا ۱۲ |
| چدن | ۱۵ تا ۲۰ |
| آلومینیوم | ۵۰ تا ۷۰ |
| برنج و مس | ۴۰ تا ۶۰ |
| پلاستیک | ۲۰ تا ۳۰؛ دورِ بالا ذوب می‌کند |
مثال: متهٔ ۸ در آهن با سرعتِ برشِ ۲۵ می‌شود ۲۵ × ۳۲۰ ÷ ۸ = ۱۰۰۰ دور در دقیقه.
دورِ مته در دیوار، بتن و سرامیک
| کار | دور | نکته |
|---|---|---|
| متهٔ الماسه در آجر با دریل چکشی | متوسط تا زیاد | حالتِ چکش روشن، فشارِ یکنواخت |
| متهٔ چهارشیار در بتن با بتن‌کن | دورِ خودِ دستگاه (۵۰۰ تا ۱۳۰۰) | فشارِ زیاد لازم نیست؛ ضربه کار را می‌کند |
| متهٔ سرامیک و گرانیت | ۴۰۰ تا ۹۰۰ | بدونِ چکش، با آب |
| متهٔ شیشه | ۴۰۰ تا ۷۰۰ | بدونِ چکش، با آب، بدونِ فشار |
| گردبر و متهٔ کاجی در ورق | ۲۰۰ تا ۶۰۰ | قطرِ بزرگ یعنی دورِ خیلی کم |
وقتی دریل دورشمار ندارد
- دریلِ دوسرعته: دندهٔ ۱ (معمولاً تا ۴۰۰ یا ۱۲۰۰ دور) برای متهٔ درشت و استیل، دندهٔ ۲ برای متهٔ ریز.
- ماشهٔ دیمری: با نیمه‌فشردنِ ماشه دور کم می‌شود. برای متهٔ ۱۰ در آهن ماشه را تا حدودِ یک‌سوم بگیرید.
- از براده بخوانید: برادهٔ پیوسته و نقره‌ای یعنی دور و فشار درست است. برادهٔ آبی یا قهوه‌ای یعنی دور زیاد است. گَردِ ریز به‌جای براده یعنی مته کند شده یا فشار کم است.
- از صدا بخوانید: جیغِ تیز یعنی مته می‌ساید و نمی‌بُرد؛ دور را کم و فشار را زیاد کنید.
پنج قاعدهٔ سوراخ‌کاریِ فلز
- سنبه‌نشان بزنید تا مته سر نخورد.
- روغن بزنید. روغنِ برش برای فولاد و استیل؛ برای آلومینیوم نفت یا الکل؛ چدن و برنج خشک.
- فشارِ یکنواخت و کافی. فشارِ کم با دورِ زیاد بدترین ترکیب است.
- برای سوراخِ بالای ۸، اول پیش‌سوراخ بزنید با مته‌ای حدودِ یک‌سومِ قطرِ نهایی.
- نزدیکِ بیرون زدنِ مته فشار را کم کنید تا مته گیر نکند و مچ را نپیچاند.
مته‌های فلزِ فروشگاه
| محصول | دورِ پیشنهادی در آهن | دورِ پیشنهادی در استیل |
|---|---|---|
| مته ۳ کبالت ارکو | ۲۵۰۰ | ۱۰۰۰ |
| مته ۴ آهن آلپن | ۲۰۰۰ | ۸۰۰ |
| مته ۵ آهن آلپن | ۱۶۰۰ | ۶۰۰ |
| مته ۵ کبالت ارکو | ۱۶۰۰ | ۶۰۰ |
| مته ۱۲ کبالت ارکو | ۶۰۰ | ۲۵۰ |
پرسش‌های پرتکرار دربارهٔ دور مته
دور دریل برای استیل چقدر باشد؟
خیلی کم: حدودِ ۱۰۰۰ دور برای متهٔ ۳، ۵۰۰ برای متهٔ ۶ و ۳۰۰ برای متهٔ ۱۰، با فشارِ زیاد و روغن.
برای مته ۱۰ در آهن چه دوری مناسب است؟
حدودِ ۸۰۰ دور در دقیقه.
دورِ زیاد سریع‌تر سوراخ می‌کند؟
در فلز نه. دورِ بیش از حد لبه را داغ و کند می‌کند و بعد از چند ثانیه مته دیگر نمی‌بُرد.
چرا مته آبی شد؟
از گرمای زیاد. لبه سختی‌اش را از دست داده و باید دوباره تیز شود. دور را کم کنید و روغن بزنید.
برای چوب دورِ کم بهتر است یا زیاد؟
زیاد برای متهٔ ریز؛ ولی متهٔ برگی و گردبرِ بزرگ دورِ کم می‌خواهند وگرنه چوب می‌سوزد.
دریل شارژی برای سوراخ‌کاریِ آهن دورِ کافی دارد؟
بله. دندهٔ ۲ی بیشترِ دریل‌های شارژی ۱۳۰۰ تا ۱۵۰۰ دور می‌دهد که برای متهٔ ۴ تا ۸ مناسب است.
مته کبالت دورِ بیشتری می‌خواهد؟
نه. در استیل همان دورِ کم لازم است؛ کبالت فقط گرما را بهتر تحمل می‌کند.
راهنماهای مرتبط
برای سایزِ مته جدول سایز مته، برای استیل مته کبالت چیست، برای انواعِ مته انواع مته و کاربرد آن‌ها، برای سرامیک مته سرامیک و گرانیت و برای قلاویز جدول مته قلاویز را ببینید. همهٔ راهنماها در صفحهٔ ابزار آلات جمع شده‌اند.