صفحه برش و سایش
مته ارزانترین بخشِ سوراخکاری است ولی بیشترین تأثیر را روی نتیجه دارد. متهٔ اشتباه یعنی سوراخِ بد، دستگاهِ داغ و قطعهٔ خراب — حتی با گرانترین دریل. این راهنما کمک میکند برای هر جنس، متهٔ درست را انتخاب کنید.
این مقاله بخشی از راهنمای جامعِ ابزار آلات است. محصولات را در دستهٔ مته ببینید.
انواعِ مته بر اساسِ جنسِ کار
متهها بر اساسِ مادهای که قرار است سوراخ کنند طراحی میشوند. این جدول رایجترینها را کنارِ هم میگذارد:
| نوعِ مته | نوکِ آن | مناسبِ چه جنسی |
|---|---|---|
| HSS (آهن) | مخروطیِ مارپیچ | فلز، پلاستیک، چوبِ نازک |
| کبالت | HSS با آلیاژِ کبالت | استیل و فلزاتِ سخت |
| الماسه (دیوار) | کاربیدِ جوشخورده | بتن، سنگ، آجر |
| SDS چهار/پنجشیار | کاربید + دنبالهٔ قفلشونده | بتنِ مسلح با بتنکن |
| چوب | نوکِ پیکانیِ مرکزیاب | چوب و MDF |
| کاجی (پلهای) | مخروطیِ پلهپله | ورقِ نازک، چند قطر با یک مته |
| همهکاره | کاربیدِ چندمنظوره | کارهای متفرقهٔ خانگی |
اگر فقط یک ست میخرید، ستِ HSS برای فلز و چوب و چند متهٔ الماسه در سایزهای رایجِ دیوار، پوششِ خوبی برای کارِ خانگی میدهد.
دور و فشار: دو عاملی که عمرِ مته را تعیین میکنند
بیشترِ متهها بهخاطرِ حرارت از بین میروند، نه سایش. حرارت وقتی تولید میشود که مته بهجای بریدن بساید — و این دقیقاً وقتی رخ میدهد که دور زیاد و فشار کم باشد.
قاعدهٔ عملی: هرچه قطرِ مته بزرگتر یا جنسِ کار سختتر باشد، دور را پایینتر بیاورید و فشارِ یکنواخت و کافی بدهید تا براده بهصورتِ رشتهای خارج شود. اگر بهجای براده گردِ ریز میبینید، یعنی مته دارد میساید و کند میشود.
نکتهٔ حرفهای: برای فلزاتِ سخت و قطرِ بالا از روغنِ برش استفاده کنید. همین یک کار میتواند عمرِ مته را چند برابر کند. برای سوراخِ عمیق هم مته را چند بار بیرون بکشید تا براده تخلیه شود و گیر نکند.
سوراخکاری در بتن، کاشی و فلز: سه رویکردِ متفاوت
بتن: متهٔ الماسه یا SDS با حالتِ چکشیِ روشن. مته اینجا میکوبد و میساید، نه میبرد.
کاشی و سرامیک: متهٔ مخصوصِ کاشی و حتماً ضربه خاموش. حالتِ چکشی کاشی را میترکاند. با دورِ پایین و فشارِ ملایم و ترجیحاً از روی چسبِ کاغذی شروع کنید تا مته لیز نخورد.
فلز: اول با سنبه نقطه بزنید تا مته مرکزیابی شود، بعد با دورِ متوسط و روغنِ برش کار کنید. برای قطرِ بالا اول سوراخِ راهنمای کوچک بزنید.
محصولاتِ موجود در فروشگاه
در زمانِ نگارشِ این راهنما 74 قلم مته در فروشگاه ثبت شده که 58 قلم موجود است. موجودی متغیر است؛ وضعیتِ روز را در صفحهٔ هر کالا ببینید.
این یکی از پرتنوعترین دستههای فروشگاه است. برندهای اصلی ارکو، آلپن (اتریش)، skybit، دیاگر و کینگ لیون هستند و انواعِ چهارشیارِ دو الماسه، همهکاره، کاجی، گازور و TCT در سایزهای مختلف موجود میشود.
اگر نمیدانید متهٔ فعلیتان از کدام نوع است، مقالهٔ فرق مته آهن، دیوار و چوب روشِ تشخیص از روی ظاهر را قدمبهقدم میگوید.
برای سوراخهای بزرگ از گردبر استفاده میشود؛ انواع و روش کار در گرد بر چیست.
متههای آهن، همهکاره و چهارشیارِ آلپن در مته آلپن مقایسه شدهاند.
برای سوراخ کردن سرامیک و گرانیت بدون ترک، مته سرامیک و گرانیت را ببینید.
متههای ۴ و ۵ شیار روی بتنکن بسته میشوند؛ راهنمای بتنکن چند ژول را هم ببینید.
پرسشهای پرتکرار دربارهٔ مته
متهٔ آهن و متهٔ چوب چه فرقی دارند؟
متهٔ چوب نوکِ پیکانیِ تیزی دارد که خودش را در چوب مرکز میکند و از لغزش جلوگیری میکند. متهٔ آهن (HSS) نوکِ مخروطی با زاویهٔ حدودِ ۱۱۸ درجه دارد که برای برشِ فلز بهینه شده است. استفاده از متهٔ چوب روی فلز نوکش را فوراً خراب میکند.
متهٔ الماسه یا دیوار چیست؟
متهٔ الماسه نوکی از جنسِ کاربید دارد که به بدنهٔ فولادی جوش خورده است. کاربید در برابرِ ضربه و حرارت بسیار مقاوم است، برای همین این مته برای بتن، سنگ و آجر استفاده میشود — جایی که مته باید بساید نه ببرد.
SDS یعنی چه و چهارشیار با پنجشیار چه فرقی دارد؟
SDS سیستمِ اتصالِ متهٔ بتنکن است: روی دنبالهٔ مته شیارهایی هست که داخلِ سهنظام قفل میشود تا زیرِ ضرباتِ شدید نلغزد. متهٔ چهارشیار (SDS-Plus) برای بتنکنهای سبک و متوسط است و پنجشیار (SDS-Max) قطورتر و مخصوصِ دستگاههای سنگین.
متهٔ کبالت چه مزیتی دارد؟
متهٔ کبالت درصدی کبالت در آلیاژِ فولاد دارد که مقاومتِ حرارتیاش را بالا میبرد. یعنی در سرعتهای بالاتر و روی فلزاتِ سختتر مثلِ استیلِ ضدزنگ کندی و سوختنِ کمتری دارد. برای فلزاتِ نرم، متهٔ HSS معمولی کافی است.
متهٔ همهکاره واقعاً همهکاره است؟
متهٔ همهکاره یا مولتی، نوکِ کاربیدی با هندسهای دارد که هم روی چوب، هم فلزِ نازک و هم دیوار جواب میدهد. برای کارهای متفرقه و خانگی راحت است، ولی در هر کاربردِ خاص، متهٔ اختصاصیِ همان جنس بهتر و سریعتر عمل میکند.
متهٔ گازور به چه کار میآید؟
متهٔ گازور یا متههای TCT لبهدار برای سوراخکاریِ قطر بالا در ورق و پروفیل استفاده میشود، جایی که متهٔ معمولی در آن قطر یا گیر میکند یا خیلی کند است.
متهٔ کاجی چیست؟
متهٔ کاجی یا پلهای شکلِ مخروطیِ پلهپله دارد و با یک مته میتوانید چند قطرِ مختلف را در ورقِ نازک ایجاد کنید. برای ورقِ فلزی و پلاستیک عالی است؛ برای موادِ ضخیم طراحی نشده.
چرا متهٔ من زود کند میشود؟
سه علتِ رایج: دورِ خیلی بالا برای جنسِ کار (حرارت نوک را آبدیده میکند)، فشارِ کم که باعث میشود مته بساید نه ببرد، و نبودِ خنککاری در فلزاتِ سخت. برای فلز دورِ پایینتر و فشارِ یکنواخت بگیرید و در صورتِ امکان روغنِ برش بزنید.
دورِ درست برای هر جنس چقدر است؟
قاعدهٔ کلی: هرچه قطرِ مته بزرگتر و جنسِ کار سختتر باشد، دور باید پایینتر باشد. چوب و پلاستیک دورِ بالا، فلز دورِ متوسط تا پایین، و فولادِ سخت و استیل دورِ خیلی پایین با روغنِ برش.
برای سوراخکاری در کاشی و سرامیک چه متهٔای؟
متهٔ مخصوصِ کاشی یا متهٔ الماسه با نوکِ نیزهای. نکتهٔ مهم این است که <strong>ضربه را خاموش کنید</strong>؛ حالتِ چکشی کاشی را میترکاند. با دورِ پایین و فشارِ ملایم شروع کنید.
ستِ مته بخرم یا تکی؟
ستِ مته برای شروع بهصرفهتر است و بازهٔ سایزهای رایج را پوشش میدهد. بعد از مدتی متوجه میشوید کدام سایزها را بیشتر مصرف میکنید و همانها را میتوانید تکی و باکیفیتتر بخرید.
متهٔ شکسته داخلِ قطعه گیر کرده، چه کنم؟
اگر بخشی بیرون است با انبردستِ قفلی و چرخشِ خلافِ جهت بیرون بیاورید. اگر کاملاً داخل است، ابزارِ مخصوصِ خارجکردنِ مته یا متهکش لازم است. زور زدن با متهٔ دیگر معمولاً هم مته را میشکند و هم قطعه را خراب میکند.
متههای پیشنهادی
پرفروشترین متههای موجود در فروشگاه، متناسب با کاربردهایی که در بالا گفته شد:
مته هیزم شکن مدل چهار شیار
مته 1 اهن الپن
مته 2.5 کبالت ارکومته 1 کبالت ارکومته 1.5 کبالت ارکومته 5 اهن الپنراهنمای جامعتر را در صفحهٔ ابزار آلات بخوانید.