صفحه برش و سایش
پگاسوس نامی است که روی برچسب متههای کاجیِ این فروشگاه درج شده، با نشان اسب بالدار. این مقاله هم مشخصاتِ خواندهشده از روی بسته و بدنهٔ مته را میآورد، و هم یک راهنمای کامل مته کاجی است: چرا این شکل ساخته شد، چرا روی ورق بهتر از متهٔ معمولی کار میکند، و چرا روی قطعهٔ ضخیم نباید استفاده شود.
این مقاله بخشی از راهنمای جامعِ ابزار آلات است. راهنمای انواع مته مکمل این صفحه است و محصولات این برند در صفحهٔ پگاسوس و دستهٔ مته جمع شدهاند.
پگاسوس چه برندی است؟
صریح بگوییم: دربارهٔ شرکتِ پشتِ این نام منبع عمومیِ قابل استنادی پیدا نکردیم. پس بهجای تاریخچهسازی، هرچه در این صفحه میخوانید یا از روی خودِ ابزار و بسته استخراج شده، یا دانشِ عمومیِ همان نوع ابزار است که به برند خاصی گره نخورده.
برچسب برند را با نام PEGASUS و نشان اسب بالدار معرفی میکند و نام محصول را STEP DRILL 4-32mm نوشته است. روی برچسب سه ماده هم تصویر شده: ورق فلزی، لوله و ورق نازک.
مته کاجی چیست و چه فرقی با مته معمولی دارد؟
مته کاجی — که به آن مته پلهای یا Step Drill هم میگویند — یک مخروط فولادی است که بهجای یک قطر ثابت، چند قطر پشت سر هم دارد. هر پله یک اندازهٔ سوراخ است.
متهٔ معمولی فقط همان قطری را میزند که رویش نوشته شده. این مته با هر بار جلوتر رفتن، سوراخ را به قطر پلهٔ بعدی باز میکند. مدل پگاسوس ۴ تا ۳۲ پانزده قطر را با گام ۲ میلیمتر پوشش میدهد: ۴، ۶، ۸، ۱۰، ۱۲، ۱۴، ۱۶، ۱۸، ۲۰، ۲۲، ۲۴، ۲۶، ۲۸، ۳۰ و ۳۲ میلیمتر.
چرا واقعاً جای پانزده مته را میگیرد؟
دلیل اول روشن است: پانزده قطر با یک ابزار. ولی دلیل دومی هست که کمتر گفته میشود و در عمل مهمتر است — دنبالهٔ ثابت.
در متهٔ معمولی، دنباله همقطرِ خودِ مته است. یعنی متهٔ ۲۰ میلیمتری دنبالهٔ ۲۰ میلیمتری دارد و در سهنظام ۱۰ یا ۱۳ میلیمتریِ دریل خانگی اصلاً جا نمیشود. از ۱۴ میلیمتر به بالا، عملاً باید سراغ متهٔ دنبالهتراشیده یا دریل ستونی بروید.
در مته کاجی دنباله یکی است و ثابت میماند، هر قطری که بزنید. یعنی با همان دریل ۱۰ خانگی میتوانید سوراخ ۳۲ میلیمتری بزنید.
دلیل سوم: عددِ هر پله روی بدنه حک شده. وسط کار برای فهمیدن اینکه تا کجا فرو بروید، لازم نیست کولیس بردارید یا حدس بزنید.
چرا روی ورق نازک بهتر از متهٔ معمولی کار میکند؟
مسئلهٔ متهٔ معمولی روی ورق نازک این است: هر دو لبهٔ برش همزمان از ورق بیرون میزنند. در همان لحظه مته «گاز میگیرد» — یعنی ناگهان جلو کشیده میشود — و سوراخ بهجای دایره، سهگوش یا بیضی درمیآید. هر کسی که با متهٔ معمولی روی قوطی یا تابلو برق کار کرده این را دیده است.
در مته کاجی مخروط همیشه داخل سوراخ نشسته است. یعنی ابزار خودش را مرکز میکند و لبهٔ برش تدریجی وارد میشود، نه ناگهانی. نتیجه، سوراخ گرد و لبهٔ تمیز است.
به همین دلیل مواد اعلامشده روی برچسب هم همینهاست: ورق فلزی، لوله و ورق نازک — قوطی، پروفیل، ورق گالوانیزه، تابلو برق، لولهٔ جدارنازک و ورق پلاستیک.
چرا روی قطعهٔ ضخیم نباید استفاده شود؟
چون در مته کاجی فقط لبهٔ همان پلهای که درگیر است میبُرد. تا وقتی ضخامت قطعه کمتر از ارتفاع یک پله باشد، یک لبه کار میکند و همهچیز درست است.
ولی وقتی ضخامت از ارتفاع یک پله بیشتر شود، دو یا سه پله همزمان درگیر میشوند. سطح تماس چند برابر میشود، اصطکاک بالا میرود، و همان دریلی که راحت ورق را سوراخ میکرد شروع به گیرکردن و داغکردن میکند. نتیجهاش سوختن لبهٔ برش است — و لبهٔ سوخته دیگر تیز نمیشود.
قاعدهٔ سرانگشتی: ضخامت قطعه کمتر از ارتفاع یک پله باشد. اگر قطعه ضخیمتر است، ابزار درست متهٔ معمولی یا گردبر است، نه مته کاجی.
چطور استفاده کنم که خراب نشود؟
دور را پایین بگیرید. هرچه قطر بزرگتر، دور کمتر. بیشترین آسیبی که به این مته میرسد از دورِ زیاد است، نه از فشار زیاد؛ لبه سفید میشود و دیگر نمیبُرد.
فشار ثابت و ملایم بدهید، نه ضربهای. مته کاجی با برادهبرداری تدریجی کار میکند.
روی فلز روغن بزنید. یک قطره روغن برش یا حتی روغن موتور، هم گرما را میبرد هم عمر لبه را چند برابر میکند.
عمود نگه دارید. اگر مته کج باشد سوراخ بیضی درمیآید — همان چیزی که قرار بود این ابزار حلش کند.
روی محصولی که ما میفروشیم چه درج شده؟
| محدودهٔ قطر | ۴ تا ۳۲ میلیمتر |
|---|---|
| تعداد پله | ۱۵ پله، گام ۲ میلیمتر |
| اندازههای حکشده | ۴، ۶، ۸، ۱۰، ۱۲، ۱۴، ۱۶، ۱۸، ۲۰، ۲۲، ۲۴، ۲۶، ۲۸، ۳۰، ۳۲ |
| شیار برش | مستقیم |
| روکش | طلاییرنگ |
| مواد روی برچسب | ورق فلزی، لوله، ورق نازک |
| بستهبندی | قاب شفاف با کلاهک محافظ روی دنباله |
نوع روکش و نوع دنباله روی بسته اعلام نشدهاند و ما هم ادعایی نکردهایم. دنباله زیر کلاهک زرد است و در عکسها پیدا نیست. همچنین همهٔ قطرها زوجاند، پس قطر فردی مثل ۱۵ میلیمتر با این مته ممکن نیست.
محصولات پگاسوس در جهان خواهان
بقیهٔ متهها در دستهٔ مته؛ برای انتخاب نوع درست، راهنمای انواع مته را ببینید. برای مشاورهٔ حضوری، فروشگاه جهانخواهان در قاآنی شیراز باز است.
پرسشهای متداول
مته کاجی جای چند مته را میگیرد؟
در این مدل، پانزده قطر با گام ۲ میلیمتر از ۴ تا ۳۲.
سوراخ ۱۵ میلیمتری میزند؟
نه. همهٔ پلهها زوجاند؛ ۱۴ یا ۱۶ میزند، ۱۵ نه.
روی چه موادی کار میکند؟
روی برچسب ورق فلزی، لوله و ورق نازک تصویر شده. برای قطعهٔ ضخیم ساخته نشده.
چرا روی قطعهٔ ضخیم کار نمیکند؟
چون دو یا سه پله همزمان درگیر میشوند، اصطکاک چند برابر میشود و لبهٔ برش میسوزد.
روی دریل شارژی کار میکند؟
بله، و برای قطرهای بزرگ حتی بهتر است چون دور پایینتری دارد. فقط دریل باید گشتاور کافی داشته باشد.
برای چوب هم میشود استفاده کرد؟
روی برچسب چوب تصویر نشده. روی تختهٔ نازک کار میکند ولی ابزارِ چوب، متهٔ برگی یا گردبر است.
روکش طلاییرنگش چیست؟
نوع روکش روی بسته ذکر نشده است. آنچه دیده میشود روکش طلاییرنگ روی تیغه است؛ فراتر از این ادعایی نمیکنیم.
دنبالهاش چه شکلی است؟
دنباله زیر کلاهک محافظ است و در عکسهای این صفحه دیده نمیشود. بهعنوان مشخصهٔ قطعی درجش نکردهایم.
تکی است یا ست؟
تکی. یک عدد مته در یک قاب شفاف.
چرا نباید با دور بالا کار کرد؟
چون گرمای اصطکاک لبه را سفید میکند و سختیاش را میبرد. بیشترین آسیب این مته از دور زیاد است نه فشار زیاد.
چرا سوراخ متهٔ معمولی روی ورق نازک بیضی میشود؟
چون هر دو لبهٔ برش همزمان از ورق بیرون میزنند و مته گاز میگیرد. مته کاجی چون مخروطش در سوراخ نشسته، خودش را مرکز میکند.
کلاهک زرد را دور بیندازم؟
نه. همان است که نمیگذارد پلهها به هم و به بقیهٔ ابزار جعبه بخورند.