صفحه برش و سایش
«آچار جغجغه چیست و چطور کار میکند؟» جوابِ کوتاه: آچار جغجغه آچاری است که در یک جهت نیرو را منتقل میکند و در جهتِ برگشت آزاد میچرخد؛ پس بدونِ برداشتنِ آچار از روی مهره، فقط با عقبوجلو کردنِ دسته، پیچ را باز یا بسته میکنید. صدای «تقتق» که اسمش را از آن گرفته، صدای ضامنی است که در برگشت از روی دندهها میپرد.
این مقاله بخشی از راهنمای انواع بکس و آچار بکس است. مدلها در دستهٔ آچار جغجغه فهرست شدهاند.
جغجغه چطور کار میکند؟
داخلِ سرِ آچار یک چرخدندهٔ دایرهای و یک ضامن (پاول) هست. وقتی دسته را در جهتِ کار میچرخانید، ضامن بینِ دندهها قفل میشود و نیرو به بکس و مهره میرسد. در جهتِ برگشت، شیبِ دندهها ضامن را کنار میزند و دسته آزاد برمیگردد. یک اهرمِ تغییرِ جهت روی سر، ضامن را برمیگرداند تا همان آچار برای باز کردن هم کار کند.
| تعدادِ دندانه | کمترین حرکتِ لازم برای درگیریِ بعدی | معنیِ عملی |
|---|---|---|
| ۳۶ دندانه | ۱۰ درجه | محکم و ساده؛ در فضای تنگ کُند |
| ۴۵ دندانه | ۸ درجه | حدِ وسط |
| ۷۲ دندانه | ۵ درجه | مناسبِ فضای تنگ، رایج در جغجغههای امروزی |
| ۹۰ دندانه | ۴ درجه | برای جاهای خیلی تنگ؛ دندهها ریزترند |
عددِ درجه از تقسیمِ ۳۶۰ بر تعدادِ دندانه میآید. دندانهٔ بیشتر یعنی جا افتادن با حرکتِ کمتر؛ اما دندانهٔ ریزتر برای ضربه و گشتاورِ خیلی زیاد به کیفیتِ ساختِ بهتری نیاز دارد.
انواع آچار جغجغه
- دستهٔ جغجغهٔ بکس: سرِ مربعی دارد و بکس روی آن سوار میشود. معروفترین نوع است و با یک دسته و چند بکس همهٔ سایزها را پوشش میدهد.
- آچار یکسر جغجغهای: یک سرِ تخت و یک سرِ رینگیِ جغجغهای دارد. کمحجمتر از دسته و بکس است و روی لوله و میلهٔ رزوهدار، که بکس از رویش رد نمیشود، کار میکند؛ اما برای هر سایز یک آچار لازم است.
- یکسر جغجغهای تاشو: سرِ رینگی مفصلی است و با زاویه به مهرههای پشتِ قطعه میرسد.
- جغجغهٔ دوطرفه: دو درایوِ مختلف، مثلاً ۱/۴ و ۳/۸ اینچ، روی یک سر دارد تا یک دسته برای دو سری بکس کافی باشد.
- جغجغهٔ دستهکوتاه با گیرهٔ بیت: برای پیچهای داخلِ فضای تنگ؛ هم بکس میگیرد هم بیتِ پیچگوشتی.
سایزِ درایو؛ ۱/۴، ۳/۸ یا ۱/۲ اینچ؟
| درایو | کاربرد | سایزِ رایجِ بکس |
|---|---|---|
| ۱/۴ اینچ | کارهای سبک، لوازمِ برقی، داشبورد، پیچهای کوچک | حدودِ ۴ تا ۱۴ میلیمتر |
| ۳/۸ اینچ | تعمیراتِ عمومیِ خودرو و موتور | حدودِ ۶ تا ۲۲ میلیمتر |
| ۱/۲ اینچ | مهرههای سفت، چرخ، سازه و کارگاه | حدودِ ۸ تا ۳۲ میلیمتر |
درایوِ بزرگتر گشتاورِ بیشتری تحمل میکند اما سرِ حجیمتری دارد. توضیحِ کاملِ درایوها و تبدیلها در راهنمای انواع بکس آمده است.
آچار جغجغه یا آچار بکسِ ساده؟
| موقعیت | ابزارِ بهتر |
|---|---|
| باز و بسته کردنِ سریعِ پیچهای زیاد | دستهٔ جغجغه |
| مهرهٔ خیلی سفت، زنگزده یا شکستنِ اولیهٔ پیچ | دستهٔ کشویی یا دستهٔ ساده (بدونِ جغجغه) |
| روی لوله، میلهٔ رزوهدار یا پیچِ بلند | یکسر جغجغهای |
| سفت کردن با گشتاورِ مشخص | آچار ترکمتر |
مکانیزمِ جغجغه ضعیفترین نقطهٔ آچار است. برای «شکستنِ» مهرهٔ خیلی سفت، اول با دستهٔ کشوییِ ساده شلش کنید و بعد با جغجغه سریع باز کنید. هرگز لوله روی دستهٔ جغجغه نگذارید؛ دندهها یا ضامن میشکنند و دست به قطعه میخورد.
نگهداری و علائمِ خرابی
- لیز خوردن زیرِ بار یعنی دندهها یا ضامن ساییده شدهاند؛ ادامهٔ کار خطرناک است.
- سفت شدنِ اهرمِ تغییرِ جهت معمولاً از گرد و خاک و گریسِ خشک است. سر را در نفت یا تمیزکننده بشویید و با گریسِ سبک دوباره روان کنید.
- آچار جغجغه را در آبِ داغ یا روغنِ سنگین نگذارید؛ گریسِ غلیظ درگیریِ ضامن را کُند میکند.
آچارهای جغجغهٔ موجود در فروشگاه
| محصول | نوع |
|---|---|
| دسته جغجغه VSP سایز ۱/۲ اینچ | دستهٔ بکس ۱/۲ |
| جغجغه دوطرفه ۱/۴ و ۳/۸ اینچ با دسته کوتاه | دوطرفه، ۷۲ دندانه |
| جغجغه دستهکوتاه وادفو درایو ۱/۴ با گیره بیت | دستهکوتاه |
| آچار یکسر جغجغهای سایز ۱۴ تاپکس | یکسر جغجغهای |
| آچار یکسر جغجغه ۱۳ سهند | یکسر جغجغهای |
| یکسر ۱۴ جغجغهای تاشو تاپکس | تاشو |
| دسته بکس کشویی سیموند ۱/۲ فشار قوی | دستهٔ کشویی، بدونِ جغجغه |
| ترکمتر جغجغهای صنعتی ۲۸ تا ۲۱۰ نیوتن تاپکس | ترکمتر |
همهٔ مدلها در آچار جغجغه (27 کالا) آمدهاند.
برای انتخابِ رابط و لغلغهای که با جغجغه بسته میشود، رابط و لغلغه بکس را ببینید.
جغجغه معمولاً داخل جعبه بکس میآید؛ راهنمای انتخاب جعبه بکس را هم ببینید.
پرسشهای پرتکرار دربارهٔ آچار جغجغه
آچار جغجغه چیست؟
آچاری که در یک جهت نیرو منتقل میکند و در جهتِ برگشت آزاد میچرخد، تا بدونِ برداشتن از روی مهره فقط با عقبوجلو کردنِ دسته کار کنید.
آچار جغجغه چگونه کار میکند؟
یک چرخدنده و یک ضامن داخلِ سرِ آچار است. در جهتِ کار ضامن بینِ دندهها قفل میشود و در جهتِ برگشت از روی دندهها میپرد. اهرمِ روی سر جهتِ قفل شدن را عوض میکند.
آچار جغجغه ۷۲ دندانه یعنی چه؟
یعنی چرخدندهٔ داخلی ۷۲ دندانه دارد و با هر ۵ درجه حرکتِ دسته، دندانهٔ بعدی درگیر میشود. این برای کار در فضای تنگ مناسب است.
آچار جغجغهای بهتر است یا آچار بکس؟
برای سرعت، جغجغه بهتر است. برای مهرهٔ خیلی سفت یا زنگزده، دستهٔ کشویی یا ساده مطمئنتر است چون مکانیزمی ندارد که زیرِ بار بشکند.
بهترین آچار جغجغهای کدام است؟
بهترین مدل به کارِ شما بستگی دارد. برای خودرو معمولاً دستهٔ ۳/۸ یا ۱/۲ با ۷۲ دندانه، بدنهٔ کروموانادیوم و اهرمِ تغییرِ جهتِ محکم انتخابِ خوبی است؛ برای مهرههای تکراری روی لوله، یکسر جغجغهای.
میشود روی دستهٔ جغجغه لوله گذاشت؟
نه. مکانیزمِ جغجغه برای گشتاورِ اضافهٔ لوله ساخته نشده و ممکن است بشکند. برای مهرهٔ سفت از دستهٔ کشویی یا دستهٔ بلندِ ساده استفاده کنید.
آچار یکسر جغجغهای چیست؟
آچاری با یک سرِ تخت و یک سرِ رینگیِ جغجغهای. مثلِ آچار رینگی روی مهره مینشیند اما لازم نیست بعد از هر حرکت آن را بردارید؛ روی لوله و میلهٔ رزوهدار هم کار میکند.
خرید آچار جغجغه از جهانخواهان
دستههای جغجغه، یکسرهای جغجغهای و ترکمتر در آچار جغجغه فهرست شدهاند و ارسال به سراسرِ ایران انجام میشود. راهنماهای مرتبط: انواع بکس و آچار بکس، بکس ششپر یا دوازدهپر و جدول سایز آچار برای هر پیچ. همهٔ راهنماها در ابزار آلات است.