انواع بکس و آچار بکس؛ راهنمای درایو، بادی و برقی

بکس، سریِ فلزیِ توخالی‌ای است که روی مهره می‌نشیند و با دسته یا آچار چرخانده می‌شود. انتخابِ درستِ آن سه متغیر دارد: سایزِ درایو، تعدادِ پَر و جنسِ فولاد. این راهنما هر سه را با مثالِ کاربردی توضیح می‌دهد تا بدانید برای کارِ خودتان دقیقاً چه بخرید.

این مقاله بخشی از راهنمای جامعِ ابزار آلات است. اگر کارتان تعمیرگاهِ خودرو است، صفحهٔ تجهیزات مکانیکی و ابزار تعمیرگاهی ابزارهای تخصصی‌ترِ این حوزه را پوشش می‌دهد. برای دیدنِ محصولات هم به دسته‌های بکس تکی و جعبه بکس سر بزنید.

بکس از چه اجزایی تشکیل شده؟

یک مجموعهٔ بکس سه بخشِ مستقل دارد که جداگانه خریده می‌شوند و باید با هم سازگار باشند:

• سریِ بکس: استوانهٔ فلزی که یک سرش شش‌گوش یا دوازده‌گوش است و روی مهره می‌نشیند، و سرِ دیگرش سوراخِ چهارگوش دارد.
• دسته: دستهٔ جغجغه، دستهٔ T، آرام‌بر یا بکسِ بادی که نیرو را منتقل می‌کند.
• رابط‌ها: بادامک، تبدیلِ درایو (مثلاً ۱/۲ به ۳/۸) و رابطِ بلند برای رسیدن به مهره‌های عمیق.

نکتهٔ مهم این است که سایزِ درایوِ سری و دسته باید یکی باشد؛ وگرنه به تبدیل نیاز دارید و هر تبدیل کمی از گشتاور را هدر می‌دهد و یک نقطهٔ ضعفِ اضافه در مسیرِ نیرو ایجاد می‌کند.

سایز درایو: از کجا شروع کنم؟

درایو، همان چهارگوشِ اتصال است و عددش اندازهٔ آن چهارگوش برحسبِ اینچ است. هرچه بزرگ‌تر باشد گشتاورِ بیشتری تحمل می‌کند ولی حجیم‌تر است و در فضای تنگ جا نمی‌شود:

اگر فقط یک درایو می‌خرید، ۱/۲ اینچ را بگیرید. اگر دو تا، ۱/۲ برای کارِ اصلی و ۳/۸ برای فضاهای تنگِ موتور ترکیبِ پوشش‌دهنده‌ای است.

شش‌پر یا دوازده‌پر؟ تفاوتی که مهره را نجات می‌دهد

این پرتکرارترین سؤالِ خریداران است و جوابش به نوعِ کارِ شما بستگی دارد، نه به کیفیت. هر دو نوع در سایزهای یکسان ساخته می‌شوند و تفاوتشان در نحوهٔ درگیری با مهره است.

شش‌پر با شش سطحِ صافِ مهره تماس می‌گیرد. چون نیرو روی سطح پخش می‌شود نه روی گوشه، مهره کمتر گرد می‌شود. برای مهرهٔ زنگ‌زده، پیچِ چرخ، و هر جا که با ابزارِ بادی کار می‌کنید انتخابِ درست است.

دوازده‌پر دو برابر نقطهٔ ورود دارد، پس با چرخشِ کمتری روی مهره می‌نشیند. وقتی مهره در فضایی است که آچار فقط چند درجه می‌چرخد، همین ویژگی کار را ممکن می‌کند. اما چون فقط با گوشه‌های مهره درگیر می‌شود، زیرِ گشتاورِ سنگین گوشه‌ها را می‌ساید.

قاعدهٔ ساده: مهرهٔ سفت، زنگ‌زده یا کارِ بادی ← شش‌پر. فضای تنگ و مهرهٔ روان ← دوازده‌پر. اگر شک دارید شش‌پر بخرید؛ خطایِ کمتری دارد.

جنس فولاد: CR-V یا CR-MO؟

روی بدنهٔ هر بکسِ باکیفیت جنسِ آلیاژ حک شده است. این دو حرف تعیین می‌کنند که بکس برای دست ساخته شده یا برای ضربه:

⚠️ بکسِ براقِ CR-V را هرگز روی بکسِ بادی نبندید. ضرباتِ پیاپی در فولادِ سخت ترکِ خستگی می‌سازد و بکس می‌تواند بدونِ هشدار بترکد. برای ابزارِ بادی حتماً بکسِ مشکیِ مخصوص بخرید.

انواع بکس بر اساس شکل و کاربرد

در مجموعهٔ بکس و متعلقات چند خانوادهٔ متفاوت وجود دارد که هرکدام مسئلهٔ خاصی را حل می‌کنند:

• بکس کوتاه: نوعِ استاندارد و پرکاربرد؛ در ارتفاعِ کم جا می‌شود.
• بکس بلند: وقتی رزوهٔ پیچ از مهره بیرون زده یا مهره در عمق است.
• بکس فشار قوی: جدارِ ضخیم و آلیاژِ ضربه‌پذیر برای کارِ سنگین و بادی.
• بکس E (ستاره‌ای مادگی): برای پیچ‌های ستاره‌ایِ سربیرون در خودروهای اروپایی.
• آلن‌بکس و بیتِ ستاره‌ای: نری؛ داخلِ پیچِ شش‌گوش یا ستاره‌ایِ توکار می‌رود.
• بکس شمع: داخلش لاستیک دارد تا عایقِ چینیِ شمع نشکند.
• بکس سنسور: شکافِ کناری دارد تا سیمِ سنسورِ اکسیژن از آن رد شود.
• بکس سر دریلی: دنبالهٔ گِرد برای بستن در سه‌نظامِ دریل و پیچ‌گوشتیِ شارژی.

دسته‌ها و آچارها: با چه چیزی بچرخانیم؟

دستهٔ جغجغه رایج‌ترین انتخاب است. مهم‌ترین مشخصه‌اش تعدادِ دندانه است: جغجغهٔ ۷۲ دندانه فقط حدود ۵ درجه چرخش برای گرفتنِ دندهٔ بعدی لازم دارد، در حالی که ۲۴ دندانه ۱۵ درجه. در فضای تنگِ موتور همین اختلاف تعیین می‌کند مهره باز می‌شود یا نه.

نمونهٔ همین ۷۲ دندانه در فروشگاه، جغجغهٔ دسته‌کوتاهِ وادفو با درایو ۱/۴ اینچ و طول ۱۱۰ میلی‌متر است که سرش گیرهٔ بیت هم دارد. اگر دستهٔ بکسِ ۱/۲ اینچی دارید و می‌خواهید با بیت کار کنید، تبدیل درایو ۱/۲ به شش‌گوش ۱/۴ همین کار را با یک قطعهٔ کوچک انجام می‌دهد.

آچار یکسر جغجغه‌ای یک قطعهٔ یکپارچه است: یک سرش رینگیِ جغجغه‌ای و سرِ دیگرش تخت. در جاهایی که جای نشستنِ دستهٔ جغجغه نیست بهتر جواب می‌دهد، ولی برای هر سایز باید آچارِ جداگانه داشته باشید.

بکسِ بادی گشتاورِ بسیار بالاتری می‌دهد و برای بازکردنِ مهرهٔ زنگ‌زده بی‌رقیب است، اما به کمپرسورِ مناسب نیاز دارد و فقط با بکسِ مخصوصِ ضربه‌ای کار می‌کند.

جعبه بکس بخرم یا بکس تکی؟

اگر از صفر شروع می‌کنید، جعبه بکس به‌صرفه‌تر است: یک ستِ درایو ۱/۲ با سری‌های ۸ تا ۳۲ میلی‌متر به‌همراه دسته و رابط، اغلبِ کارهای روزمره را پوشش می‌دهد و قیمتِ هر سری در آن به‌مراتب کمتر از خریدِ تکی است.

بکس تکی در دو حالت منطقی است: وقتی سایزِ خاصی را روزانه استفاده می‌کنید و می‌خواهید نسخهٔ باکیفیت‌تری از آن داشته باشید، و وقتی یک سری از ستِ قبلی شکسته یا گم شده است.

هشدار دربارهٔ ست‌های خیلی پرتعداد: ستِ ۱۵۰ پارچه لزوماً بهتر از ۲۴ پارچه نیست. اغلبِ آن قطعات بیت و رابط‌های کم‌مصرف‌اند. به تعدادِ سری بکس‌های واقعی و بازهٔ سایزشان نگاه کنید، نه به عددِ روی جعبه.

برای کار من کدام مناسب است؟

پنج اشتباهی که بکس را خراب می‌کند

• لولهٔ افزایشِ اهرم روی دستهٔ جغجغه: جغجغه برای آن گشتاور طراحی نشده و دنده‌هایش می‌پرد. برای مهرهٔ سفت از آرام‌بر استفاده کنید.
• استفاده از بکسِ اینچی روی مهرهٔ میلی‌متری: کمی لق می‌نشیند و گوشهٔ مهره را گرد می‌کند.
• بکسِ دستی روی ابزارِ بادی: خطرِ ترکیدن دارد.
• ضربهٔ چکش روی دستهٔ جغجغه: مکانیزمِ داخلی را می‌شکند.
• نگهداری در رطوبت: زنگ روی سطحِ داخلیِ بکس، نشستِ آن روی مهره را خراب می‌کند.

نگهداری و افزایش عمر

بعد از هر کارِ روغنی بکس را تمیز و خشک کنید و در جعبهٔ خودش نگه دارید تا سایزها گم نشوند. دستهٔ جغجغه را سالی یک‌بار باز کنید، گردوغبارِ داخلش را پاک کنید و گریسِ سبک بزنید — همین کار صدای تق‌تقِ سالم و عمرِ چندبرابری به آن می‌دهد. سری‌هایی که داخلشان تَرکِ مویی دیدید کنار بگذارید؛ ترک زیرِ گشتاور ناگهانی باز می‌شود.

برای مقایسهٔ مفصل‌تر با جدولِ انتخاب، مقالهٔ بکس شش‌پر یا دوازده‌پر را بخوانید.

سازوکار جغجغه، تعداد دندانه و انتخاب درایو در آچار جغجغه چیست توضیح داده شده است.

برای پیدا کردن سایز بکس هر پیچ، جدول سایز آچار برای هر پیچ را ببینید.

کاربردِ رابط، لغلغه و تبدیلِ بکس در رابط و لغلغه بکس آمده است.

برای انتخاب درایو و تعداد پارچهٔ جعبه بکس، راهنمای انتخاب جعبه بکس را ببینید.

برای انتخاب اندازهٔ بکس شمع و روش تعویض شمع، بکس شمع چند است را ببینید.

پرسش‌های پرتکرار دربارهٔ بکس